Nieuw tv programma "Lekker Nederlands"

Zaterdag 18 april begint om 21.30 uur op SBS6 een nieuw muzikaal spelprogramma. "Lekker Nederlands", waarin het duo Nick & Simon het opnemen tegen het duo Jeroen van Koningsbrugge en Dennis van de Ven, oftewel "Jurk". Zij herschrijven oer-Hollandse liedjes en hertalen internationale hits, zoals onder andere "Happy" en "Waterloo". Het is dan de bedoeling dat de hertaling van de hits op grappige of originele wijze uitgevoerd wordt. In deze muziekshow gaat het erom wie de allerleukste Nederlandse tekst bedenkt op een bestaande grote internationale hit. Volgens Nick Schilder is het best moeilijk om een reeds bestaand nummer te hertalen naar een goede Nederlandse tekst. De jury, bestaande uit honderd Neerlandici, moet de tekst beoordelen op grammatica, opbouw en entertainmentwaarde.

Hertalen

Nick & Simon en Jurk zijn dus aan het hertalen geslagen. Wat houdt het woord "hertalen" eigenlijk in en waarvoor dient het? Hertalen is het vertalen en tevens herschrijven van teksten. De tekst wordt zodanig bewerkt binnen dezelfde taal dat de vorm (stijl) van de nieuwe versie zo sterk afwijkt van die van het origineel dat de oude stijl niet meer te herkennen is. Bij hertalen wordt vooral gekeken naar de (nieuwe) doelgroep. Vaak werkt het hertalen van teksten verhelderend. Het betekent de tekst toegankelijk, leesbaar en begrijpelijk maken voor zoveel mogelijk mensen uit een bepaalde doelgroep. De brontekst wordt herschreven in de doeltaal. Een hertaling is een vertaling van bijvoorbeeld Oudnederlands naar modern Nederlands, waarbij ook nog vaak een moderner lettertype wordt gebruikt.

De herkenning na een hertaling geeft meer waardering

Maar waarom moet een bepaalde tekst hertaald worden? Het gaat er dus om dat met korte, duidelijke zinnen in goed Nederlands de tekst voor iedereen te begrijpen is. Geen Jip en Janneke taal, maar normale mensentaal met simpele uitleg, waarbij moeilijk vakjargon gemeden moet worden. Dit maakt de tekst, het verhaal, voor iedereen toegankelijk en voorkomt dat je je doel voorbij schiet. Neem nou eens een brochure, een website, een brief en een formulier. Wanneer deze zijn hertaald naar een heldere boodschap in een klare taal, is de communicatie beter te begrijpen en is er een grotere herkenning door de doelgroep dan wanneer er geen uitleg is van bepaalde moeilijke begrippen. Een brochure over techniek kan verouderde informatie bevatten. Deze oude technische informatie zal niet meer passen bij het huidige moderne machinepark of de apparatuur van tegenwoordig. Deze brochures over de moderne techniek zal moeten worden hertaald. De specifieke informatie dient omgezet te worden naar een begrijpelijke taal over de moderne techniek voor de bepaalde doelgroep. De herkenning na de hertaling geeft meer waardering.

Interactieve briefwisseling

Waarvoor wordt een hertaling gebruikt en wat is verder de bedoeling hiervan? Naast het begrijpelijk maken van de tekst, zullen ook de zinnen vaak ingekort worden. In onze computerwereld van tegenwoordig bestaat onze communicatie uit interactieve briefwisseling. Dit moderne medium vraagt om een hele andere taal dan dat wat er in de klassieke literatuur voor komt. De lokale maatstaven, gewoontes en regelgeving kunnen we niet meer met elkaar vergelijken. Ook op de verschillende terreinen van zaken doen, financiële, juridische, ICT-gerelateerde en medische sectoren gebruikt men tegenwoordig een andere taal vergeleken met vroeger. De regionale, sociale en educatieve verschillen binnen een doelgroep verdienen ook de nodige aandacht bij het hertalen van een tekst.

Klassieke literatuur

Omdat we met de tegenwoordige dagelijkse hectiek geen tijd en geduld meer hebben voor langere teksten vol details en beelden uit een vroegere eeuw, ervaren wij oude boeken en films als te traag. Daarbij heeft men moeite met oudere teksten met verouderde taalgebruik, begrippen en lettertype. Hoe ouder de literatuur, hoe ontoegankelijker is het voor de lezer van nu.

Klassieke literatuur wordt hertaald om de tekst voor de huidige generatie leesbaar en daardoor aantrekkelijk te houden. De spelling wordt gemoderniseerd, waarbij de zinnen vaak worden ingekort en wijdlopige passages worden weggelaten. Een beschrijving van het woord "hertalen" wordt ook wel genoemd transcreatie of creatief vertalen. Dit wil zoveel zeggen, dat een tekst wordt herschreven, waarbij creatieve, conceptuele en originele input nodig is. Hierbij moet rekening worden gehouden, dat de doeltekst dezelfde emoties en reacties kan geven als de originele tekst. Nederlandse literatuur dat hertaald is, zijn bijvoorbeeld: De Beatrijslegende, Max Havelaar van Multatuli (oorspronkelijk, 1860) en Karel ende Elegast (uit ca 1250), waarvan de oorspronkelijke auteur onbekend is. "Alice in Wonderland" wordt om de zoveel tijd opnieuw vertaald en daar is telkens weer een dankbaar publiek voor. Dus als een taalgrens wordt overgestoken, dan valt niemand over de aanpassingen en modernisering die dan met een hertaling toegepast worden.

Seth Gaaikema

Seth Gaaikema hertaalde als 19-jarige student Taal- en Letterkunde in 1959 de musical "My Fair Lady" naar een Nederlandse versie. Hij vond de aanvankelijke vertaling te letterlijk en werd, na de gehele musical, de voorloper op de vrije vertaling, de hertaling. Beroemde zinnen uit de musical zijn vrij vertaald: "Het Spaanse graan heeft de orkaan doorstaan" en "Als het effe kan". Seth zegt zelf over het hertalen van de tekst van een musical:"...Het moet overkomen alsof de muziek op de Nederlandse tekst gecomponeerd is". Nog meer musicals van zijn "hertaalde" hand zijn: Kiss my Kate, Oliver, Les Miserables, Chicago, Elisabeth en Miss Saigon.

Martine Bijl

Nog iemand die geroemd is om het hertalen van musicals is Martine Bijl. Martine vindt dat het niet de letterlijkheid of de manier van zeggen is, maar de betekenis die leidend moet zijn. Ze zegt: "Je vertaalt niet iets van een taal naar een taal, maar van een land naar je eigen land. Bekende musicals die door Martine Bijl hertaald zijn, zijn: Aida, The Lion King, The Wiz en Beauty en the Beast.